Nieuws
wij maken

Nieuws

Het laatste nieuws van en over de makers.

Column Wytze Visser: Fonteinen

Alle 11 in Franeker

Gistermiddag was ik in de Martinikerk in Franeker. Reden: de presentatie van 11Fountains, de 11 fonteinen die het komend jaar in de 11 Friese steden zullen verrijzen in het kader van LF2018: Leeuwarden/Friesland als Europees Culturele Hoofdstad in 2018. De maquettes stonden fraai uitgelicht achter in de kerk. Het totaal gaf een mooi overzicht van de grote variatie aan kunstwerken. Inderdaad: we moeten deze fonteinen beschouwen en beoordelen als kunst.

 

Afbeeldingen 11Fountains: Friesland.nl

 

De aanwezigen

Het aanwezige publiek bestond uit bestuurlijke en ambtelijke vertegenwoordigers van provincie en betrokken gemeenten. Ook leden van de bewonerscommissies die hadden meegedacht over hun fontein waren in de kerk en kregen dank voor hun inspanningen. Daarnaast waren er mensen van LF2018, de regie-organisatie die 11Fountains tot een van haar kernprojecten heeft benoemd. Ook was er een redelijk aantal belangstellenden en last but not least Anna Tilroe, initiator en projectleider van 11Fountains.

 

Blij en trots

De stemming was goed, ontspannen. Dit had ongetwijfeld ook te maken met de persconferentie van een dag eerder waarop de provincie en gemeente Leeuwarden hun financiële zekerstelling van het hele programma bekend maakten. Kortom: die 11Fountains komen er. Dat is zeker. En ik ben daar blij mee. Sterker: ik ben er trots op. Al sinds de lancering van de eerste ideeën ben ik er een groot voorstander van. Om meerdere redenen (en die komen straks).

 

Draagvlak?

Ik maakte in de kerk een paar iPhoto's en combineerde mijn enthousiasme met #MYDAILY, mijn dagelijkse foto op social media: Twitter, Facebook en Instagram. En zoals te verwachten (en leuk) kwamen hierop reacties. Zowel positief als negatief. In de laatste categorie was een verwijzing naar de FB-pagina van Omrop Fryslân. 'Men' zou zich hierop zeer negatief over de fonteinen uitlaten. Het bewijs dat Fryslân niks moet hebben van die fonteinen en dat er voor LF2018 geen draagvlak bestaat.

 

 

Reden voor reactie

Dus ik naar de Omrop FB. En inderdaad: een stortvloed van negativiteit. Is dat schrikken? Nou nee, als social media adept weet je dat meningen ongezouten op het net worden geslingerd. Zo ook over de fonteinen. Dus schrikken: nee. Maar wel een reden voor een reactie.

 

De kritiek

Voor het gemak rubriceer ik de kritiek in 3 hoofdstukken:

- 'Ik vind het niet mooi'

- 'Ik vind het verspilling van (ons) geld'

- 'Ik mis de Friese kunstenaars'

Ik heb niks tegen meningen. Maar zie liever dat ze zijn onderbouwd dan dat ze als losse flodders in de (social) media worden geschoten. En daarom probeer ik mijn enthousiasme voor de 11Fountains hier te onderbouwen.

 

Meerdere waarden

Om te beginnen: je kunt op veel manieren naar de waarde van 11Fountains kijken: cultureel(artistiek, esthetisch, historisch), economisch (kosten-baten gekoppeld aan realisatie/onderhoud en opbrengsten toerisme), sociaal (wat doet het met mensen). Mijn persoonlijke waarden in volgorde van belangrijkheid:

 

Artistieke waarde

Vanaf het allereerste begin heeft Anna Tilroe gemikt op wereldkunstenaars. Mensen die in de internationale kunstwereld in de eredivisie spelen. En hierin is ze geslaagd. De allergrootste, Marina Abramovic, viel helaas door ziekte af. Maar wat rest is een 11-tal topkunstenaars die samen voor een project zorgen dat nergens ter wereld ooit is gerealiseerd. Dat een projectleider daarin slaagt, verdient een diepe buiging. Anna Tilroe heeft het unieke momentum van Europees Culturele Hoofdstad 2018 aangegrepen om iets nieuws te doen met 2 merken waarmee Friesland in de wereld bekend staat: De 11 Steden(tocht) & Water.

 

De diepe waarde die deze 2 voor Friesland hebben, was voor de kunstenaars een belangrijke reden om mee te doen en geïnspireerd te raken. Dit, gekoppeld aan de voorwaarde dat er uitwisseling van informatie en ideeen met de lokale bevolking moest plaatsvinden, maakte het ook voor de kunstenaars een unieke opdracht. Kortom: de hoge artistieke waarde is gewaarborgd.

 

Mooi?

Artistiek hoogstaand leidt niet automatisch tot massaal applaus. Want om de artistieke waarde te kunnen beoordelen moet je een beeld in meerdere contexten zien. Bijvoorbeeld door je te verdiepen in het oeuvre van de kunstenaar. Of door te kijken hoe het werk zich verhoudt tot andere kunstenaars, andere stromingen, andere tijden, andere plaatsen. Wie zich voor kunst interesseert, doet dit min of meer automatisch. Maar dat is een relatief kleine groep. Voor de meeste mensen ontbreekt zo'n context. En hoe minder context hoe meer de mening zich gaat beperken tot 'Ik vind het mooi' of 'Ik vind het niet mooi'. Logisch, maar soms wel jammer omdat de artistieke waarde dan nauwelijks meer meetelt. En dat terwijl de fonteinen in de openbare ruimte staan: iedereen kan ze zien, iedereen kan een mening geven.

 

Economische waarde

Wie de waarde niet ziet ('ik vind het lelijk') vindt al snel dat elke cent die hieraan wordt uitgegeven 'weismiten jild' is. Begrijpelijk. Maar ook te kortzichtig. Voor veel zaken, en dat geldt zeker voor kunst, blijkt dat de waardering pas na verloop van tijd komt. Clichévoorbeeld: Van Gogh stierf arm terwijl er nu miljarden aan hem worden verdiend.

 

Ik ben er van overtuigd dat er in de loop van de tijd ook zoiets met de fonteinen zal gebeuren. Lelijk of mooi, op termijn behoren ze tot het beeld van de stad, worden ze 'fan us' en vormen zij met z'n 11-en een unieke keten waarvoor menig toerist speciaal naar Friesland zal komen. Vanwaar mijn overtuiging?

 

Van bootje naar beleving

De behoefte van de (internationale) toerist in deze regio is aan het verschuiven: van bootje naar beleving. Zeilvakanties nemen af (zeker bij de jeugd). Cultuurtoerisme wordt steeds belangrijker. En met het merk '11 Stedentocht' en de invulling 11Fountains biedt Friesland een attractie die uniek in de wereld is. En die alles in zich heeft om mensen te verleiden voor een bezoek aan onze provincie. Het is natuurlijk wel zaak om dit goed te vermarkten (maar dat is een ander onderwerp). Kortom, de komende (pakweg) 30 jaar trekken de 11 fonteinen meer toeristen en dus meer geld naar Friesland. En dat voor een investering van een paar miljoen… (de extra kosten voor het aquaduct in de Drachtsterweg bij Leeuwarden waren al € 8 miljoen, is daar ooit zo over gezeurd?)

 

Friese kunstenaars?

Het oorspronkelijke bidboekthema 'Mienskip' is na het winnen van de titel door Europa aangepast tot 'Iepen Mienskip'. Hierdoor moet in het programma de Friese cultuur zich nadrukkelijk verhouden tot de rest van de wereld. De vensters moeten open. Het programma moet een internationale kracht hebben. Vandaar een Engelse titel als 11Fountains. En vandaar Anna Tilroe's zoektocht naar internationale kunstenaars. Het is een voorwaarde.

 

Het zou naïef zijn om te denken dat dit zonder gemor zou passeren. En dus: "Friesland heeft toch hele goede kunstenaars, ziet die mevrouw uit de Randstad dat nou niet?". Tuurlijk ziet die mevrouw uit de Randstad dat wel. Gerrit Benner, Jan Mankes, Sjoerd de Vries en ook Escher en Alma Tadema. Puntje: ze leven niet meer of ze maken geen beelden. En Ids Willemsma dan? Zijn prachtige beeld aan de dijk is een sieraad voor Fryslân. Maar overal staan al beelden van Ids. Wat voegt de zoveelste dan nog toe?

 

En toch, veel Friezen zowel binnen als buiten de kunstwereld voelen zich tekort gedaan. Geven hieraan regelmatig uiting. En raken hiermee natuurlijk de Friese onderbuik: “Wij laten ons toch niet de kaas van het brood eten door al die buitenlanders?” Jammer. En onterecht. Want wie in de globale eredivisie wil spelen moet bijzondere kwaliteiten hebben. Net als bij voetbal: hoeveel Friezen spelen er In het eerste van Heerenveen? Precies!

 

Trots

Ik ben er trots op dat internationaal vermaarde kunstenaars bereid zijn hier iets neer te zetten. Ik ben er trots op dat Fryslân dat podium biedt. En ik ben er trots op omdat het concept klopt: het past bij onze provincie van 11 steden en water. Vind ik daarmee alle ontwerpen mooi? Nee, natuurlijk niet. Ik vind ze wel allemaal interessant. Omdat ze mij nieuwsgierig maken. Bij de een omdat ik wil weten wat de gedachte er achter is. Bij de ander omdat me afvraag hoe ze in de ruimte zullen werken.

 

En ook als ze straks spuiten zal er discussie zijn. Prima. Maar ik heb geen behoefte om mee te huilen in het tranendal van boosheid, verongelijktheid en jaloezie. Ik kan niet veel met al die ingezonden brieven en social media berichten die bol staan van reactionaire kortzichtigheid. Ik laat me liever inspireren en verrassen. En ik hoop dat er voldoende mensen in Fryslân en daar buiten zijn die met een open mind naar de 11 fonteinen kijken. Die zich niet alleen maar laten leiden door het dodelijke ‘niet mooi’ of ‘net ien fan ús’.

 

Open blik

Onze wereld beweegt sterk en verandert op vele gebieden. Het is de mens eigen om veranderingen als een bedreiging te zien. Zeker als je wilt vasthouden aan 1-dimensionele waarden met bijbehorende meningen. Dat hoeft niet. En zeker niet als het over fonteinen gaat: ze bedreigen je niet, ze verwonden je niet, ze eten je niet op. Ze staan er straks om er te zijn. En je mag er alles van vinden. En misschien helpen ze om na te denken over iets wat je nog niet kent, niet wist of niet besefte. En leidt het tot een blik naar buiten. Dan zie je meer dan bij navelstaren.

 

Iepen Mienskip

De 11 kunstenaars helpen ons met die ruimere blik. Door beelden neer te zetten die alles te maken hebben met de Friese historie en met de Friese cultuur. Maar die hun vorm ontlenen aan een getalenteerd individu van elders. En ja, dat is soms vreemd, dat is soms wennen en dat ligt soms buiten ons begrip van 'mooi'. Maar het doet ook beseffen dat 'anders' ons verder kan brengen. Net zoals wij met onze kwaliteiten een ander verder kunnen helpen.

 

Dat is Iepen Mienskip: opdat we in Fryslân blijven meebewegen in onze sterk veranderende wereld.